Cây trồng là những sinh vật quang tự dưỡng (photoautotrophs). Cây tích lũy năng lượng từ ánh sáng bằng một quá trình có tên gọi là quang hợp (photosynthesis). Bên cạnh nguồn năng lượng là ánh sáng những chất khác cần thiết cho quang hợp là nước, CO₂ và phân khoáng. Chỉ cần thiếu một loại khoáng nhất định nào đó cũng đủ cho cây kém phát triển, mẫn cảm với thời tiết hay sâu bệnh dẫn đến những thiệt hại về năng suất. 

Danh từ phân khoáng (mineral fertilizers) là để chỉ những hợp chất hóa học cuối cùng còn lại sau quá trình phân huỷ chất hữu cơ hay còn gọi là quá trình khoáng hóa (mineralization) chất hữu cơ hay còn có tên gọi khác là sự cháy chậm sinh học. Cũng có một tên khác để chỉ phân khoáng đó là phân vô cơ (inorganic fertilizers). Tuy nhiên trong bài này chúng tôi thống nhất chọn thuật ngữ là phân khoáng.

Trong thành phần của cây có những chất khoáng với hàm lượng cao và có những chất chỉ rất ít. Những chất có nhiều trong cây gọi là những chất đa lượng (Macro Nutrient Minerals) bao gồm: Đạm (Nitrogen, Ammonium, Urea, Nitrate), Lân (Phosphorus), Kali (Potassium), Canxi (Calcium), Manhê (Magnesium). Do được sử dụng với số lượng ít hơn nên trong nhiều trường hợp canxi và manhê còn được gọi là phân trung lượng.

Có những chất có rất ít trong cây nhưng không thể thiếu đối với cây trồng được gọi là những chất vi lượng (Micro Nutrient Minerals). Đó là những nguyên tố: Bo (B, Boron), Sắt (Fe, Iron), Mangan (Mn, Manganese), Kẽm (Zn, Zinc), Đồng (Cu, Copper), Coban (Co, Cobalt), Molibđen (Mo, Molibdenium).

Dinh dưỡng cho cây là khoáng. Có nghĩa là cây không sử dụng trực tiếp các chất hữu cơ làm thức ăn. Phân hữu cơ cần được phân huỷ thành những hợp chất đơn giản và cuối cùng trở thành khoáng thì cây mới sử dụng được. Trong tự nhiên những chất hữu cơ được dùng làm thức ăn lần lượt cho nhiều loài khác nhau và cuối cùng là các vi khuẩn. Quá trình này như ở trên đã trình bày gọi là quá trình khoáng hóa (mineralization). Quá trình khoáng hóa một cơ chất hữu cơ (substrate) trong một chuỗi phân huỷ hiếu khí có kiểm soát (successive microbal decomposition) mà sản phẩm cuối cùng là một chất hữu cơ bền vững (stabilized organic matter) gọi là composting.

Khoáng hóa là một quá trình dài lâu. Như vậy còn có thể gọi phân hữu cơ là phân tan chậm (slow released fertilizers). Đây là một xu hướng phát triển của phân bón hiện đại. Hơn thế nữa, quá trình phân huỷ làm sản sinh ra một chuỗi các chất hữu cơ khác nhau có hoạt tính như những chất tạo phức (chelated agents), có tác dụng liên kết với những chất khoáng thành những hợp chất phù hợp cho cây phát triển tốt. Bên cạnh đó nhiều chất hình thành trong quá trình khoáng hóa tự nhiên hoặc composting có hoạt tính như những chất kích thích tăng trưởng (plant growth stimulants).

Chất hữu cơ tốt thế nhưng không thể dùng như một nguồn duy nhất cung cấp phân bón cho cây trồng. Về bản chất phân hữu cơ là xác thực vật và một ít động vật. Thành phần khoáng chỉ chiếm một phần trăm xác định trong thân xác thực vật. Nói khác đi, giá trị phân hữu cơ là giá trị của hàm lượng khoáng có trong phân hữu cơ. Để đạt năng suất ổn định nếu chỉ bón phân hữu cơ thì lượng phân cần bón sẽ phải tương đương sản lượng thu hoạch. Và vì thế phân hữu cơ sẽ quá cồng kềnh và bất tiện vì có giá trị thấp trong sử dụng.

Nói cho cùng, cái thực sự mà cây cần cho quá trình sinh trưởng và phát triển là phân khoáng. Sự sử dụng kết hợp phân khoáng với phân hữu cơ chính là để tăng hiệu quả sử dụng phân khoáng. Và quá trình được lựa chọn để sản xuất phân khoáng hữu cơ của SACOFA là composting. Những chất khoáng hàm lượng dinh dưỡng cao được bổ sung vào trong phân sẽ được sử dụng ngay. Còn những phần hữu cơ bền vững sẽ tiếp tục có tác dụng dài lâu một cách hợp lý. Tuỳ mục đích sử dụng cho cây ngắn ngày hay dài ngày mà tỷ lệ khoáng và hữu cơ sẽ được thiết kế cho phù hợp. Phân hữu cơ ở một mức độ nhất định mang hoạt tính kích thích tăng trưởng, và như thế, trong mối kết hợp với phân khoáng giúp làm tăng hiệu quả sử dụng phân khoáng. Phân khoáng hữu cơ làm cho đất không bị “chai”, hàm lượng mùn tăng, đất có kết cấu viên. Phân khoáng hữu cơ sẽ giải quyết tốt vấn đề cân đối phân bón và cải tạo đất để cho một năng suất cao, ổn định và bền vững.

xem tiếp trang 2